MEVZUAT VE KAYNAK MERKEZİ
Yükümlülük nereden doğar, ispat yükü kimde durur.
Hub; Dijital Ürün Pasaportu, döngüsellik, coğrafi işaret ve Avrasya işaretleme mevzuatını kaynağına inerek açıklar. Hangi kural hangi düzenlemeden doğuyor, kanıtı kimin üretmesi gerekiyor, ne henüz belirsiz.
Ürün grubu + ihracat pazarı. 5 dakika, 7 soru. Satış görüşmesi değil, haritalama.
BUGÜN YÜRÜRLÜKTE
2027 beklenmiyor. Bir kısmı çoktan bağlayıcı.
Son güncelleme: Ekim 2026
Dijital Ürün Pasaportu tartışması ileri tarihlere odaklandığı için bugün yürürlükte olan yükümlülükler gözden kaçıyor. Üçü şimdiden bağlayıcı.
19 TEMMUZ 2026'DAN BERİ
Satılmamış ürün imhası yasak
ESPR kapsamında büyük şirketler satılmamış hazır giyim ve ayakkabıyı imha edemiyor. Stok eritmenin alışılmış yolu kapandı; elde kalan ürünün akıbeti kayda geçmek zorunda.
OCAK 2025'TEN BERİ
Tekstil atığında ayrı toplama
Üye devletler tekstil atığını genel atıktan ayrı toplamakla yükümlü. Toplama altyapısı kurulurken ürünün ne olduğu ve neden yapıldığı bilgisi sistemin girdisi hâline geliyor.
16 EKİM 2025'TEN BERİ
Atık Çerçeve Direktifi revizyonu
Gözden geçirilmiş direktif yürürlükte. Tekstil ve ayakkabıda AB düzeyinde ilk zorunlu genişletilmiş üretici sorumluluğu çerçevesini kuruyor.
Üçünün ortak girdisi aynı: elde kalan ürünün ne olduğu ve nereden geldiği kaydı. Bu kayıt sizde tutuluyor mu? Quality'de nasıl tutulduğunu görün →
DİJİTAL ÜRÜN PASAPORTU
Çerçeve yürürlükte, yükümlülük henüz doğmadı.
ESPR — Sürdürülebilir Ürünler için Çerçeve Yönetmeliği, (AB) 2024/1781 — Temmuz 2024'te yürürlüğe girdi. Ama kendisi tek başına hiçbir ürüne pasaport yükümlülüğü getirmiyor. Yükümlülük, ürün grubuna özel delege tasarruf kabul edildiğinde doğar.
Takvim nasıl işliyor
ESPR Çalışma Planı 2025–2030, tekstil ve hazır giyim için gösterge niteliğinde 2027 tarihini veriyor. Delege tasarruflar, yürürlüğe girdikten 18 ay sonra uygulanmaya başlıyor. İki süre birleştiğinde tekstilde gerçekçi uyum penceresi 2027–2028'e düşüyor.
Gösterge niteliğinde tarih, kesin takvim değildir; delege tasarruf kabul edilene kadar değişebilir.
Ne henüz belirsiz
Hangi veri alanlarının zorunlu olacağı · Pasaportun model, parti yoksa tek ürün düzeyinde mi tutulacağı · Hangi alanı kimin görebileceği ve güncelleyebileceği · Veri taşıyıcısının ürünün neresinde duracağı · Yükümlülüğün hangi aktörde ve hangi tarihte başlayacağı.
Bu beş başlık delege tasarrufun konusu. Bugün kesin cevap veren kaynak, cevabı kendisi üretiyor.
Pasaportun biçimi beklenebilir, verisi beklenemez.
Tedarik zinciri kaydı geriye dönük kurulamaz — hangi iplik hangi partiden geldi, hangi tesis ne zaman denetlendi, sertifika o sevkiyat tarihinde geçerli miydi. Bu kayıt bugün tutulmuyorsa 2027'de üretilemez.
Tedarik zinciri kaydını bugün başlatın — delege tasarruf gelince veri hazır olur. Texprove'u inceleyin →
DÖNGÜSELLİK
Döngüsellik bir hedef değil, fiyatlanan bir veri.
Gözden geçirilmiş Atık Çerçeve Direktifi 26 Eylül 2025'te Resmî Gazete'de yayımlandı, 16 Ekim 2025'te yürürlüğe girdi. Tekstil ve ayakkabıda üretici sorumluluğunu AB düzeyinde ilk kez zorunlu hâle getiriyor.
Üreticinin yükümlülüğü
Tekstil ve ayakkabı atığının toplanması, ayrıştırılması, yeniden kullanımı ve geri dönüşümünü finanse etmek ve organize etmek. Ürünü pazara koyan, ürünün sonunu da üstleniyor.
Eko-modülasyon
Üretici sorumluluğu katkısı sabit değil: dayanıklılık, tamir edilebilirlik ve geri dönüştürülebilirliğe göre ayarlanıyor. Daha döngüsel tasarım daha düşük katkı ödüyor.
Ulusal mevzuata aktarım
Üye devletlerin 16 Ekim 2025'ten itibaren 20 ayı var. Yani ulusal üretici sorumluluğu sistemleri en geç Nisan 2028'de işler olmalı.
Eko-modülasyon, döngüselliği bir söylemden maliyet kalemine çeviriyor. Dayanıklılığını, tamir edilebilirliğini veya geri dönüştürülmüş içeriğini kanıtlayamayan marka, kanıtlayanla aynı ürünü satıp daha yüksek katkı öder. Buradaki fark beyandan değil, kayıttan çıkıyor.
Eko-modülasyonun fiyatladığı üç şey — dayanıklılık, tamir edilebilirlik, geri dönüştürülmüş içerik — denetim tarihi ve sertifika geçerliliğiyle kanıtlanır. O kayıt Quality'de birikir →
İSPAT YÜKÜ
Yükümlü AB'de, veri Türkiye'de.
Yükümlü kim
AB pazarına ürünü koyan taraf: üretici, ithalatçı ya da AB'deki yetkili temsilci. Yükümlülük pazara erişimle doğuyor, üretim yeriyle değil.
Türkiye'deki tedarikçi
Doğrudan yükümlü değil. Ama alıcısı yükümlü olduğu için veri talebi zincirden aşağı iniyor: malzeme kompozisyonu, tesis bilgisi, denetim tarihi, sertifika geçerliliği.
Kanıtın niteliği
Beyan kanıt değil. Denetçi ya da otorite karşısında duran şey, kimin ne zaman neyi kaydettiği ve o kaydın sonradan değiştirilip değiştirilmediği.
Pratikte ihracatçının karşılaştığı soru mevzuat metninde değil, alıcının tedarikçi formunda duruyor.
Form cevaplanamadığında kaybedilen şey bir ceza değil, siparişin kendisi.
AB'li alıcının tedarikçi formunda duran 7 soru
Bu yedinin kaçını bugün belgeyle cevaplayabilirsiniz?
30 dakikalık görüşme. Hangi alanın kaydı var, hangisi yok — önce bunu çıkarırız.
BDT VE AVRASYA
AB tek yön değil. Doğuda ayrı bir rejim var.
Dijital Ürün Pasaportu tartışması Avrupa'ya kilitlendiği için BDT pazarlarındaki yükümlülükler gözden kaçıyor. Oysa oradaki işaretleme rejimi yıllardır zorunlu ve işliyor — AB'de yükümlülük henüz doğmamışken.
Bir ayrım: BDT siyasi bir topluluk, düzenleme yapan organ değil. Aşağıdaki kurallar ya Avrasya Ekonomik Birliği düzeyinde (Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Rusya) ya da ülkelerin kendi ulusal sistemlerinde doğuyor.
29 MART 2019'DAN BERİ
Birlik genelinde işaretleme
Malların kimlik araçlarıyla işaretlenmesine dair EAEB Anlaşması 2 Şubat 2018'de Almatı'da imzalandı, 29 Mart 2019'da yürürlüğe girdi. Amaç tek bir makine okunur kod düzeni: bir üye ülkede basılan kod diğerlerinde de okunabilmeli.
1 TEMMUZ 2012'DEN BERİ
ТР ТС 017/2011 — hafif sanayi
Gümrük Birliği Komisyonu'nun 9 Aralık 2011 tarihli 876 sayılı kararıyla kabul edildi. Tekstil, hazır giyim, halı, deri ve ayakkabıyı kapsıyor; zorunlu etiket içeriği ve EAC işaretini, ürüne göre uygunluk belgesi ya da beyanını şart koşuyor.
1 OCAK 2021'DEN BERİ
Rusya — Çestnıy ZNAK
31 Aralık 2019 tarihli 1956 sayılı Hükümet Kararı hazır giyim ve ev tekstilinde Data Matrix işaretlemesini zorunlu kıldı; o tarihte satılmamış stok 1 Şubat 2021'e kadar işaretlenecekti. Ayakkabı, ilaç ve tütünde zorunluluk 1 Temmuz 2020'de başlamıştı.
Kazakistan
Zorunluluk ürün ürün geldi: doğal kürk 1 Mart 2019, tütün 1 Ekim 2020, ayakkabı 1 Kasım 2021, ilaç 1 Ocak 2022. Naqty Önim uygulamasıyla tüketici kodu okutup ürünün yasal olup olmadığını kendisi sorguluyor.
Özbekistan
20 Kasım 2020 tarihli PKM-737 sayılı Karar ile ASL BELGISI sistemi kuruldu. Tütün ve alkolde zorunluluk 1 Ocak 2021'de, birada 1 Nisan 2021'de başladı. Birliğin kuralları değil, kendi ulusal düzeni geçerli.
Coğrafi işaret — iki katman
Markalar, hizmet markaları ve menşe adlarına ilişkin EAEB Anlaşması 3 Şubat 2020'de imzalandı, 26 Nisan 2021'de yürürlüğe girdi; uygulama talimatları 17 Haziran 2021'de. Rusya'da ise 26 Temmuz 2019 tarihli 230-FZ sayılı Kanun 27 Temmuz 2020'de yürürlüğe girerek coğrafi işareti menşe adından ayrı bir hak hâline getirdi — coğrafi çevre ile bağ şartı daha gevşek.
İhracatçı için sıra tersine işliyor: doğuda zaten kod basıyorsunuz, batıda pasaport geliyor. Ama bir kod diğerinin yerine geçmiyor — EAEB işaretlemesi ulusal operatörün verdiği bir kimlik kodu, Dijital Ürün Pasaportu ise bir veri modeli ve veri taşıyıcısı. Ortak olan, ikisini de besleyen şey: ürünün ve tedarik zincirinin kaydı.
Yukarıdaki tarihler yürürlük tarihleridir. Kapsam listeleri ürün grubu bazında genişlemeye devam ediyor; sevkiyat öncesi kendi ürün grubunuzu ayrıca teyit edin.
Doğuda kod basıyorsanız kaydın yarısı zaten var. Aynı kaydı batıdaki pasaporta bağlamak için Texprove'a gidin →
GEOPEDİ'NİN ROLÜ
Mevzuat kanıt istiyor. Geopedi kaydı tutar.
Origin
Coğrafi işaret tescilli ürünler için dijital kimlik, QR ile köken doğrulama, tağşiş ve sahtecilik koruması.
Quality
Markalar için tedarikçi kütüğü, iç kalite denetimleri, sertifika geçerliliği ve son denetim tarihleri — eko-modülasyonun istediği veri burada birikiyor.
Texprove
Tekstilde Dijital Ürün Pasaportu ve tedarik zinciri doğrulaması — tedarikçilerin ticari sırlarını ifşa etmeden.
TÜBİTAK-TEYDEB 7230833 kapsamında geliştirildi
Hangisinin size düştüğünden emin değilseniz: Hangi yükümlülük size düşüyor? →
KAYNAKLAR
Devamını okuyun.
Hangi yükümlülük size düşüyor?
Ürün grubunuz ve ihracat pazarınız üzerinden hangi kuralın bugün bağlayıcı olduğunu, hangisinin beklediğini çıkarırız. Görüşme 30 dakika sürer; sonunda elinizde bir liste olur: kaydı olan alanlar, olmayan alanlar.
Sorunuz kısa mı? info@geopedi.co · +90 544 543 00 45
Coğrafi işaretler, markalar için blok zincir tabanlı tedarik zinciri ve kalite yönetimi platformu.
TÜBİTAK-TEYDEB · Proje No: 7230833